१४ फेब्रुवारी २०२६ च्या रात्री साडे अकरा ते बारा दरम्यान जळगाव शहरातील पाटील नगरी परिसरातील राहुल लांडे या समाजकंटकाने डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर चौक, जळगाव जामोद येथील महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या पुतळ्याची विटंबना केल्याची गंभीर घटना घडली. पोलिसांनी तत्परता दाखवत आरोपीला अटक केली, ही बाब स्वागतार्ह आहे. मात्र या कृत्यामागील खरा उद्देश, प्रेरणा आणि मागील सूत्रधार कोण, हे प्रश्न अद्याप अनुत्तरित आहेत.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे केवळ एका समाजाचे नेते नाहीत; ते भारतीय लोकशाहीचे मूल्य, संविधानिक समता आणि सामाजिक न्याय यांचे प्रतीक आहेत. त्यांच्या पुतळ्याची विटंबना म्हणजे समाजात तेढ निर्माण करण्याचा, शांतता भंग करण्याचा आणि लोकशाही व्यवस्थेलाच आव्हान देण्याचा प्रयत्न होय. त्यामुळे या प्रकरणाकडे साध्या कायदा-सुव्यवस्थेच्या चौकटीतून न पाहता राज्याच्या सामाजिक सलोख्यावर होणारा हल्ला म्हणून पाहणे गरजेचे आहे.
या पार्श्वभूमीवर वंचित बहुजन आघाडी, जळगाव जामोद यांच्या वतीने आरोपीची नार्को टेस्ट करण्यात यावी, अशी ठाम मागणी करण्यात आली आहे. या वैज्ञानिक चाचणीद्वारे आरोपीचा हेतू, त्यामागील कट, तसेच कुणाच्या सांगण्यावरून हे कृत्य घडले का, याचा पर्दाफाश होऊ शकतो. भविष्यात अशा समाजकंटक प्रवृत्तींना आळा घालण्यासाठी ही बाब अत्यंत महत्त्वाची आहे.
या घटनेतील आणखी एक धक्कादायक बाब म्हणजे, शहरातील पोलीस स्टेशन, तहसील आणि उपविभागीय कार्यालयाच्या अगदी नजीक असलेल्या या चौकात नगरपरिषदेमार्फत बसवलेले सीसीटीव्ही कॅमेरे घटना घडण्याच्या दोन दिवस आधीच बंद होते. ही केवळ योगायोगाची बाब आहे का, की यामागे कोणताही हेतुपुरस्सर निष्काळजीपणा किंवा दुर्लक्ष आहे, याची सखोल चौकशी होणे नितांत गरजेचे आहे. सार्वजनिक सुरक्षेसाठी लावलेली यंत्रणा अशा संवेदनशील ठिकाणी निष्क्रिय असणे, ही गंभीर बाब मानली पाहिजे.
जळगाव जामोदसारख्या शांतताप्रिय शहरात अशा घटना घडणे ही चिंतेची बाब असून, महाराष्ट्र राज्याच्या सामाजिक ऐक्याला धोका निर्माण करणारी आहे. त्यामुळे आरोपीवर कठोरात कठोर कारवाई करणे, त्यामागील सर्व दुवे उघड करणे आणि जबाबदार यंत्रणांचीही चौकशी करणे, ही काळाची गरज आहे.
महामानवाच्या विचारांना आणि त्यांच्या स्मृतींना अशा विकृत कृत्यांमुळे धक्का बसू नये, यासाठी शासन, प्रशासन आणि समाज — तिन्ही घटकांनी सजग राहणे आवश्यक आहे. अन्यथा, अशा घटना केवळ पुतळ्यांवर नव्हे, तर समाजाच्या विवेकबुद्धीवरच वार करत राहतील.
