पालघर प्रतिनिधी
“मत विकणे हा गुन्हा तर आहेच शिवाय तो आत्मघातही आहे” — डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी 29 मार्च 1936 रोजी पालघर जिल्ह्यातील वेढी येथे दिलेला हा संदेश आजही तितकाच धारदार आणि मार्गदर्शक ठरतो. लोकशाहीच्या पवित्र प्रक्रियेत मताची किंमत केवळ कागदावरच्या एका खूणीत नसून ती स्वाभिमान, अधिकार आणि भवितव्य यांच्याशी निगडित आहे, याची जाणीव करून देणारा हा इशारा काळाच्या कसोटीवर खरा उतरला आहे.
त्या काळात ठाणे जिल्हा अस्पृश्य परिषदेचे पहिले अधिवेशन वेढी येथे मोठ्या उत्साहात पार पडले. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या या अधिवेशनाला सामाजिक समतेसाठी झटणाऱ्या कार्यकर्त्यांचा मोठा सहभाग होता. मात्र, या परिषदेकडे जाण्याचा प्रवास स्वतःमध्येच त्या काळातील सामाजिक विषमतेचे जिवंत चित्र उभे करणारा ठरला.
सफाळे येथे वाहनचालकांनी अस्पृश्य समाजातील लोकांना वाहतूक नाकारण्याचा घेतलेला निर्णय ही त्या काळातील भेदभावाची तीव्रता दर्शवणारी घटना होती. अशा प्रतिकूल परिस्थितीतही काही धैर्यवान व्यक्तींनी संपातून बाहेर पडत मानवतेचा मार्ग निवडला आणि परिषद यशस्वीरीत्या पार पडली. ही घटना केवळ संघर्षाची नाही, तर सामाजिक परिवर्तनाच्या बीजांची पेरणी करणारी ठरली.
वेढीतील या ऐतिहासिक सभेत सर्व जातीधर्मातील लोकांची उपस्थिती हेच दर्शवते की परिवर्तनाची हाक समाजाच्या प्रत्येक स्तरावर पोहोचत होती. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचारांनी प्रेरित होऊन समानता, स्वातंत्र्य आणि बंधुता या मूल्यांची रुजवात झाली.
आज, जवळपास शतक उलटून गेले असले तरी मत विक्रीचा प्रश्न पूर्णपणे संपलेला नाही. निवडणुकांच्या काळात पैशांचा, प्रलोभनांचा वापर करून मतदारांना प्रभावित करण्याचे प्रकार अद्यापही दिसून येतात. अशा वेळी वेढीतील हा ऐतिहासिक संदेश केवळ आठवण म्हणून नव्हे, तर कृतीचा मार्गदर्शक म्हणून स्वीकारणे आवश्यक आहे.
दरवर्षी 29 मार्च रोजी वेढी येथे विविध सामाजिक संघटनांचे कार्यकर्ते एकत्र येऊन डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचारांना अभिवादन करतात. मात्र, खऱ्या अर्थाने त्यांना अभिवादन म्हणजे त्यांच्या शिकवणीप्रमाणे प्रामाणिक, सजग आणि जबाबदार मतदार बनणे होय.
लोकशाही टिकवायची असेल, तर मताची पवित्रता जपली पाहिजे. वेढीची ही प्रेरणा केवळ इतिहासापुरती मर्यादित न राहता वर्तमानातही कृतीत उतरली, तरच खऱ्या अर्थाने सामाजिक न्याय आणि समतेचे स्वप्न साकार होईल.