दलित चळवळीचा इतिहास हा केवळ संघर्षाचा नाही, तर तो जाज्वल्य स्वाभिमानाचा आणि अन्यायाविरुद्ध उभ्या ठाकलेल्या बंडखोर वृत्तीचा इतिहास आहे. अशा या लढवय्या परंपरेत दलित पॅंथरचे जेष्ठ नेते, आंबेडकरी चळवळीचा धगधगता निखारा म्हणून ओळखले जाणारे पॅंथर भाई संगारे यांचे स्थान अत्यंत उंचावलेले आहे. त्यांच्या स्मृतिदिनानिमित्त व्यक्त होणाऱ्या भावना या केवळ श्रद्धांजली नसून, त्या अन्यायाविरुद्धच्या अखंड लढ्याची पुन्हा एकदा दिलेली शपथ आहे.
पॅंथर भाई संगारे यांनी आयुष्यभर बहुजन समाजाच्या हक्कांसाठी झगडताना कोणत्याही सत्तेला, व्यवस्थेला किंवा दडपशाहीला कधीही भीक घातली नाही. त्यांच्या आवाजात ज्वाला होती, त्यांच्या कृतीत धार होती आणि त्यांच्या विचारात क्रांती होती. म्हणूनच ते केवळ नेते नव्हते, तर ते एका चळवळीचे जिवंत प्रतीक होते. आजही त्यांच्या नावाने अन्यायग्रस्तांच्या मनात धैर्य निर्माण होते, तर सत्ताधाऱ्यांच्या मनात अस्वस्थता.
आजच्या सामाजिक आणि राजकीय परिस्थितीत, जेव्हा बहुजन समाजावर अन्यायाच्या घटना थांबण्याचे नाव घेत नाहीत, तेव्हा पॅंथर भाई संगारे यांची आठवण ही केवळ भावनिक न राहता, ती संघर्षाची दिशा देणारी ठरते. त्यांच्या विचारांची धार बोथट होऊ देणे म्हणजेच अन्यायाला निमूटपणे शरण जाणे होय. त्यामुळे त्यांच्या स्मृतीला अभिवादन करताना, त्यांच्या लढाऊ विचारसरणीला प्रत्यक्ष कृतीत उतरवणे ही काळाची गरज आहे.
दलित युथ पॅंथरकडून व्यक्त करण्यात आलेली ही आदरांजली ही नव्या पिढीला जागवणारी हाक आहे. ही हाक आहे अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्याची, ही हाक आहे हक्कांसाठी लढण्याची, आणि हीच खरी पॅंथर भाई संगारे यांना दिलेली जिवंत श्रद्धांजली ठरेल.
पॅंथर भाई संगारे यांच्या पवित्र स्मृतीस विनम्र अभिवादन — पण केवळ शब्दांत नाही, तर संघर्षाच्या रणांगणात उतरून!